Oneigenlijk bezit

Afgelopen maand, begin november, was ik op zoek naar een paar stenen. Het soort waarmee de rivieren in het zuiden van Frankrijk vol liggen. Mooie door het water afgesleten ronde platte stenen, die eindeloos over het water stuiteren als je ze met een zwieper weggooit vlak boven de waterspiegel.

Vol goede moed ging ik op zoek. Ik had er immers maar een paar nodig, voor een afscheidsritueel rond Allerzielen. Maar het vinden van de geschikte steen bleek al snel moeilijker dan gedacht en met tegenzin begaf ik me naar een tuincentrum. Eenmaal binnen werd ik overdonderd door een stortvloed aan producten. Eenvoudige ronde platte stenen kon ik echter nergens vinden. Na de hulp van verschillende medewerkers was de slotsom dat ik in het verkeerde seizoen om stenen vroeg. Ze worden per pallet besteld in het voorjaar. In het najaar vraagt er niemand om zoiets. De meest behulpzame medewerker suggereerde dat ik eens bij de IJssel kon gaan kijken of ik daar iets kon vinden. Een andere wat norse medewerker zei dat dit toch absoluut niet kon. Zomaar stenen bij de rivier weghalen? Voor dat soort praktijken krijg je een dikke boete, zo verzekerde hij mij.

Enigszins verbouwereerd door deze opmerking ging ik met lege handen terug naar huis. Niet het gebrek aan stenen, maar de woorden van de norse medewerker lieten me niet los. Wat me vooral aan het denken zette was zijn idee van toe-eigening, dat de stenen in een rivier het eigendom zijn van een persoon of een instantie. Het moment in het tuincentrum resoneerde bovendien met een voorval in het voorjaar. In de late lente liep ik over een landgoed met een klein stukje fluitenkruid in mijn hand. Een typisch geval van verkeerd moment en verkeerde plek, want ik liep de rentmeester tegen het lijf. In niet mis te verstane bewoordingen liet hij me weten dat het toch echt niet de bedoeling was dat hier van alles geplukt werd. Alle natuur, zo legde hij mij eventjes haarfijn uit, is immers in bezit van iemand.

Na beide momenten moest ik denken aan de beroemde toespraak van het opperhoofd Seattle. In de tweede helft van de negentiende eeuw sprak hij zich uit tegen de blanke man die alle land, goedschiks dan wel kwaadschiks, van de natives wilde overnemen in Noord-Amerika. Opperhoofd Seattle zou zijn toespraak begonnen zijn met de volgende woorden: ‘Hoe kun je de lucht, de warmte van het land kopen of verkopen? Dat is voor ons moeilijk te bedenken. Als wij de prikkeling van het water niet kunnen bezitten, hoe kunt u het van ons kopen?’ Ja, hoe kunnen we bezitten, kopen en verkopen wat ten diepste niet van ons is?

Wat me raakte in het tuincentrum en in het voorval met de rentmeester is de extreme manier van toe-eigening die zich heel diep in onze cultuur en samenleving heeft genesteld. Het merkwaardige idee dat wij alles kunnen bezitten en dat de natuur niet van zichzelf kan zijn. Neem zoiets eenvoudigs als de steen waarnaar ik op zoek was: voor mijn geboorte was de steen er op zijn minst duizenden en duizenden jaren. Ook zal de steen mij in jaren eindeloos overleven. Toch lijken we collectief bevangen door het idee dat wij de natuur, die ons in alles overstijgt en overleeft, kunnen bezitten en naar onze wil kunnen buigen. Alsof we er zelf buiten staan.

Is het daarentegen niet veel passender om onszelf als passanten te zien die eventjes gebruik maken van de dingen die we op dat moment nodig hebben uit de natuur waar wij zelf onderdeel van zijn? Zijn we niet meer gebaat bij een gezonde tijdelijkheid, die ons relativeert en ruimte geeft aan anderen en het andere? Dat plaatst voor mijn gevoel de dingen in een veel redelijker perspectief, waarbij balans het uitgangspunt vormt en niet onze voortdurende aandacht voor groei in bezit en zelfverrijking.

Oh ja, de stenen. Uiteindelijk vond ik wat ik zocht bij een slootje in de modder. Ik spoelde ze schoon en gebruikte ze voor het afscheidsritueel. Na afloop bracht ik de stenen terug naar waar ik ze vond. Niemands bezit, alleen van zichzelf.

 

Wil je een e-mail ontvangen als er een nieuw artikel op deze website verschijnt? Klik dan hier.

 

 

Scroll to top